Brinkhorst en Orden

Brinkhorst en Orden is een historisch deelgebied van Apeldoorn. De grenzen van Brinkhorst en Orden zijn:

• Noordzijde: Asselsestraat
• Oostzijde: Nieuwstraat
• Zuidzijde: de Grift (origineel), tegenwoordig de spoorlijn naar Amersfoort
• Westzijde: het Orderbos

Het is alsof de topografie verdwijnt als een gedeelte van de gemeente wordt opgeslokt door bebouwing. Er is dan alleen nog maar een grijs gebied. Een terra incognita. Je hoeft echter alleen maar door het terrein te bewegen om te zien dat al de oude topografie nog steeds aanwezig is.

Het gebied van Brink(horst) en Orden is de noordwand van glaciaal dal van de stuwwal aan de westzijde van Apeldoorn, dat in de laatste ijstijd door afstromend smeltwater is uitgeslepen. Je kunt zeggen dat “Apeldoorn gesticht is aan het eind van dit dal.” De Asselsestraat is de langs-weg over deze noordwand en loopt van het kruispunt Deventerstraat-Hoofdstraat naar boerderij Haslo, een eeuwenoude boerenstee. Of dit ooit een doorgaande route was naar Kootwijk – en verder – is onduidelijk. Men had ook de route over Hoog Soeren kunnen nemen, de bosweg door het Orderbos langs de noordzijde van de daar aanwezige opstuwing of -niet ondenkbaar – door het dal waar alle bestaande wegen (snelweg, spoorweg) door zijn getrokken.

Deze noordwand is duidelijk te herkennen van het bos tot het “dorp”, als je de tijd neemt om door het gebied te wandelen. Als voorbeeld kan je dit ervaren op de Laan van Spitsbergen, Driehuizerweg, de Elsweg en zelfs de Nieuwstraat.

Door het ondergronds brengen van de Grift (zo had deze haar loop waar nu Centraal Beheer staat) is het makkelijker om de zuidgrens aan te geven als de spoorlijn. Maar historisch was de Grift de scheiding tussen het Apeldoornse en het Wormingse. Beide zijn marken.

Ter hoogte van Orden (het meest westelijke gedeelte)  is een veengebied (Veenweg). Het is dan ook niet zo vreemd dat uit dit gebied en de hoger gelegen gebieden het water werd verzameld in de beken van Apeldoorn. Brink(horst) en Orden kent zelf enkele stroompjes, die samen de Orderbeek vormen. Deze stroompjes liepen/lopen niet helemaal naar en door het veen, maar bleven op niveau in de noordwand geprojecteerd – waarschijnlijk om het verloop van hoogteverschil te kunnen gebruiken voor de afwatering.

Als er al iets verloren gaat door bebouwing dan zijn het wel de enken. De Ordense Enk, een groot areaal is opgeslokt door de flats langs de Laan van Orden. De Orderbeek had haar verloop langs de zuidrand van deze enk. Aan de westzijde lag de watermolen Spitsbergen aan deze beek. Aan de noordzijde van deze enk was een zandsteenfabriek.

In het Brink(horst)-gedeelte lag de Apeldoornse Enk. Het gebied dat het dichtst bij het dorp lag en dus als eerste geannexeerd werd voor bebouwing.

Bekende boerderijen, molens en huizen in dit gebied waren: Berghuis, Polhout, Spitsbergen, Ritbroek, Villa Clarenbeek (Sparta), Rustenburg, Driehuizen, ‘t Slop (Elsweg).

Enkele noemenswaardige industrieën  hebben zich in de loop der tijden gevestigd en zijn ook weer vertrokken: Fietsfabrieken (Sparta, Junker), zeepfabriek (De Haas en Van Brero  – heel toepasselijk op de plek van het Witte Dorp), Tima fabriek.